YUMURTALIK KÄ°STÄ°
Yumurtalık kisti (over kist ) küçük içi sıvı dolu yapılardır. Boyutları bir kaç santimetreden 30-40 santimetreye kadar olabilen çok deÄŸiÅŸken büyüklüklerde kistler oluÅŸabilmektedir.
Kasıklarda aÄŸrı, iliÅŸki sırasında aÄŸrı, adet zamanlarında aÄŸrı gibi ÅŸikayetlerin yanı sıra patlar ve burkulursa ÅŸiddetli karın aÄŸrısı, baÅŸ dönmesi, bulantı, kusma gibi ÅŸikayetlere de neden olabilirler.
Over kistlerinin birçok tipleri vardır:
Follikül kisti: Bu kistleri geliÅŸmiÅŸ follikülde yumurtlama (ovulasyon) olmaması sonucu geliÅŸirler. Genellikle 3-5 santimetre boyutlarında olurlar. ÇoÄŸu kadında hiçbir ÅŸikayete neden olmadan bir kaç ay içerisinde kendiliÄŸinden kaybolurlar. Bazı kadınlarda kasık aÄŸrısına neden olabilirler. Bu kistler rüptüre olursa yani patlarlarsa mittelschmerz denen kasıkta keskim bir aÄŸrı hissedilmesine sebep olurlar. Bu aÄŸrı adet döneminin ortasına denk gelen zamanlarda hissedilir.
Bu kistlerin boyutları ultrason takipleri ile izlenir ve kendiliğinden kaybolmaları beklenir, eğer giderek boyutları artar ve kaybolmazsa tedavi gerektirebilir.
Korpus luteum kisti: Normalde her kadında ovulasyon yani yumurtlama gerçekleÅŸtikten sonra yumurtalıkta korpus luteum denen yapı oluÅŸur. Bu korpus luteum daha sonra eÄŸer gebelik oluÅŸmamışsa kendiliÄŸinden kaybolur. Nadiren bu kaybolma gerçekleÅŸmez ve korpus luteum içerisi sıvı ve kan ile dolu bir kist haline gelir. Genellikle 4-5 santimetre boyutlarında fazla ÅŸikayete neden olmayan kistlerdir. KendiliÄŸinden bir kaç ayda kaybolabilirler.
Hemorajik kist: Bir kistin içerisine kanama olmasıyla meydana gelen kistlere verilen isimdir.
Dermoid kist (Matür kistik teratom): Genellikle genç kadınlarda görülen 5-10 santimetre civarında boyutları olan kistlerdir. Bu kistlerin içerisinde kemik, diÅŸ, saç, yaÄŸ dokusu bulunabilir. Kendi etrafında dönerek ovaryan torsiyon denen aÄŸrıla duruma sebep olabilirler.
Endometriyoma (Çikolata kisti): Bu kistler rahmin en iç tabakasının yani endometrium tabakasının yumurtalıklar üzerinde bulunması ve kistleÅŸmesi sonucunda oluÅŸur.
Over kisti oluÅŸumu için risk faktörleri:
- Daha önce over kisti olanlar
- Düzensiz adet kanaması olanlar
- İnfertilite (kısırlık) olanlar
Doğum kontrol hapları ovulasyonu (yumurtlamayı) engelleyerek over kisti oluşumunu engellerler.
TeÅŸhis:
TeÅŸhis muayene ve ultrason ile rahatlıkla koyulabilir. Bazı tür over kistlerinde kanda CA-125 ve benzeri tümör belirteçleri yüksek bulunabilir. Bazı kistlerde nadiren CT, MR gibi yöntemler ayırıcı tanı v.b durumlar açısından gerekebilmektedir.
Tedavi:
Follikül ve korpus luteum kistleri gibi fonksiyonel over kistleri en sık görülen over kistleridir ve bunlar genellikle kendiliÄŸinden kaybolurlar, nadiren tedavi gerektirirler. KendiliÄŸinden kaybolmaz veya giderek büyürlerse laparoskopik yada açık ameliyatla tedavi gerektirebilirler.
Çapı 5 cm’den küçük kistler genellikle birkaç ay içinde kendiliÄŸindan kaybolur. Bu kistlerin küçülmesini saÄŸlamak amacı ile doÄŸum kontrol hapları kullanılabilir. KendiliÄŸinden veya doÄŸum kontrol hapları kullanıldığında kaybolmayan kistler cerrahi olarak çıkarılır.
Çapı 5 cm’den küçük olan , diÄŸer organlarla baÄŸlantısı olmayan genellikle iyi huylu kistlerdir. EÄŸer aÄŸrı yoksa bu kistler bir süre izlenebilir. Çapı 5 cmden büyük, diÄŸer organlara yapışık, septalar içeren ve solid (katı) yapıdaki tümörlerin ise hiç bir bulgu vermese dahi cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir.
Çapı 8 yada 10 cm’den büyük kistlere ise genellikle ameliyat önerilmektedir.düzenli kontrol ve uyulması gereken bir tedavi dönemi vardır.